Fundacja Future for Ukraine zaprezentowała wyniki badania „Ocena dostępności środowiska dla weteranów wojennych, którzy utracili kończyny w Ukrainie”, przeprowadzonego na podstawie odpowiedzi 204 weteranów i weteranek.
Badanie pokazuje, że otrzymanie protezy jest ważnym etapem powrotu do sprawności, ale samo w sobie nie gwarantuje samodzielności. Na ostateczny rezultat wpływają również dostęp do rehabilitacji i serwisu protezy, transport, warunki mieszkaniowe, możliwość podjęcia pracy, dostęp do pomocy psychologicznej oraz uczestnictwo w życiu lokalnej społeczności.
„Własne mieszkanie, transport i dobra praca, abym mógł czuć się jak najbardziej samodzielny, ponieważ obecnie w tych kwestiach jestem zależny od innych ludzi” — napisał jeden z uczestników badania.
Prezentacja odbyła się w centrum protetycznym MCOP Ukraine z udziałem przedstawicieli właściwych ministerstw, organizacji weteranów, sektora społeczeństwa obywatelskiego oraz specjalistów w dziedzinie protetyki i rehabilitacji. Badanie przeprowadzono w ramach projektu „Go to the Future: Rzecznictwo na rzecz integracji bez barier weteranów, którzy utracili kończyny”, przy wsparciu Funduszu Askolda i Dira, administrowanego przez ISAR Ednannia w ramach projektu „Silne społeczeństwo obywatelskie Ukrainy — siłą napędową reform i demokracji”, finansowanego przez rządy Norwegii i Szwecji.
Wyniki przedstawiła Anna Lanczuk, menedżerka ds. monitoringu, ewaluacji, rozliczalności i uczenia się (MEAL) w fundacji Future for Ukraine oraz żona weterana Ołeksandra Czajki — jednego z pierwszych uczestników programu protetycznego fundacji w Stanach Zjednoczonych.
Anna Lanchuk, kierownik ds. monitorowania, ewaluacji, rozliczalności i uczenia się (MEAL) w Fundacji Future for Ukraine„Ocenialiśmy nie tylko sam fakt otrzymania protezy, lecz także całą dalszą drogę człowieka: czy może samodzielnie się poruszać, korzystać z transportu, uzyskiwać dostęp do usług, pracować i uczestniczyć w życiu lokalnej społeczności. Dane pokazują, że między otrzymaniem protezy a powrotem do samodzielnego życia nadal istnieje wiele luk”
Proteza nie eliminuje potrzeby korzystania z pomocy
Protezy ma już 152 z 204 respondentów — 74,5%. Jednocześnie 57 z nich, czyli 37,5%, przynajmniej czasami potrzebuje pomocy drugiej osoby lub jej asekuracji podczas poruszania się.
Spośród użytkowników protez, którzy nadal potrzebują pomocy, 77,2% codziennie napotyka bariery fizyczne. W grupie osób poruszających się samodzielnie odsetek ten wynosi 36,8%. Jest to różnica opisowa, która nie dowodzi związku przyczynowego, pokazuje jednak zależność między rezultatami protezowania, dalszym wsparciem i dostępnością otoczenia.
75,7% regularnie napotyka bariery fizyczne
Spośród 202 respondentów, którzy odpowiedzieli na to pytanie, 153 osoby — czyli 75,7% — napotykają bariery fizyczne codziennie lub kilka razy w tygodniu. Dostępność transportu publicznego nisko oceniło 56,4% osób, które odpowiedziały na to pytanie. Wśród mieszkańców wsi i małych miejscowości odsetek ten wynosi 71,4%. Ze względu na niewielką liczebność tej podgrupy wynik należy jednak traktować jako sygnał analityczny, a nie jako wniosek reprezentatywny dla całej populacji.
Bariery wpływają również na samodzielność ekonomiczną: 39,5% respondentów nie pracuje ze względu na stan zdrowia. Ponad połowa ankietowanych nisko ocenia dostępność ważnych informacji: 56,9% — informacji o świadczeniach państwowych i oficjalnych statusach, a 56,3% — informacji o zatrudnieniu i możliwości przekwalifikowania się.
Pomoc psychologiczna powinna być częścią procesu powrotu do samodzielności
Niemal co drugi respondent często lub prawie stale odczuwa zmęczenie emocjonalne (48,9%) albo niepewność co do przyszłości (45,7%). Z podobną częstotliwością lęku doświadcza 33,2% ankietowanych, a izolacji lub samotności — 32,1%.
Tylko 11,6% respondentów regularnie korzysta z pomocy psychologicznej, a kolejne 24,1% — okazjonalnie. Jednocześnie 40 ze 199 ankietowanych, czyli 20,1%, wprost wskazało, że potrzebuje takiej pomocy, ale nie ma do niej dostępu.
Wsparcie nie powinno kończyć się wraz z otrzymaniem protezy
Spośród użytkowników protez, którzy otrzymali co najmniej cztery rodzaje wsparcia po zaprotezowaniu, 83,5% jest zadowolonych z rezultatów protezowania, a 51,5% pracuje. Wśród osób, które otrzymały od jednego do trzech rodzajów wsparcia, wskaźniki te wynoszą odpowiednio 57,1% i 37,1%.
Olena Nikolaienko, prezeska Future for Ukraine w Stanach Zjednoczonych, strategka i liderka międzynarodowego fundraisingu fundacji„Proteza może przywrócić człowiekowi możliwość poruszania się, ale sama nie jest w stanie przywrócić mu samodzielności. Zależy nam, aby doświadczenia weteranów i weteranek zostały usłyszane. Dlatego przekażemy wyniki badania właściwym ministerstwom i organom samorządu terytorialnego, aby rozwiązania w zakresie dostępności były skuteczne oraz uwzględniały potrzeby weteranów, weteranek i ich rodzin”
O badaniu
Badanie ankietowe prowadzono od 13 kwietnia do 3 sierpnia 2026 roku z wykorzystaniem nielosowego doboru próby opartego na samodzielnym zgłaszaniu się respondentów online. Dane przeanalizowano na dwóch poziomach: przeprowadzono analizę opisową ogólnego rozkładu odpowiedzi oraz opisową analizę porównawczą podgrup według statusu protezowania, charakterystyki utraty kończyn, poziomu mobilności, rodzaju miejscowości, statusu zatrudnienia, warunków mieszkaniowych i dostępu do wsparcia psychospołecznego.
Pozwoliło to zidentyfikować różnice oraz powtarzające się kombinacje barier w poszczególnych grupach respondentów. Wyniki opisują doświadczenia 204 uczestników i nie mogą być bezpośrednio uogólniane na wszystkich weteranów w Ukrainie. Zaobserwowane zależności mają charakter opisowy i nie dowodzą związków przyczynowo-skutkowych.
Materiał został przygotowany przez Organizację Charytatywną „Fundacja Charytatywna «Future for Ukraine»” przy wsparciu Funduszu Askolda i Dira, administrowanego przez ISAR Ednannia w ramach projektu „Silne społeczeństwo obywatelskie Ukrainy — siłą napędową reform i demokracji”, finansowanego przez rządy Norwegii i Szwecji. Za treść materiału odpowiada wyłącznie Organizacja Charytatywna „Fundacja Charytatywna «Future for Ukraine»”. Treść ta nie odzwierciedla stanowiska rządów Norwegii i Szwecji ani ISAR Ednannia.
