Podczas pracy z traumatycznym tematem wojny i jej skutków zachowanie etycznej komunikacji pozostaje najważniejsze. Chodzi o uwzględnienie doświadczenia człowieka, a także czerwonych flag przy rozmowie, które wskazują na konieczność zatrzymania się na jakąś chwilę lub zmiany podejścia. Czasem niewygodne pytania lub wspomnienia mogą ponownie wywołać traumę.
Dlatego Anna Hrubaia, terapeutka traumy i kierowniczka projektu GIDNA, przeprowadziła bezpłatne webinarium na temat „Etyka w mediach: Jak rozmawiać z ludźmi dotkniętymi wojną” dla dziennikarzy i wszystkich osób zajmujących się tematyką wojny i jej konsekwencji.
„Wywiad to żywy kontakt z osobą. Podczas wywiadu z ludźmi, którzy doświadczyli traumy, ważne jest zrozumieć objawy zmian w psychice poprzez otrzymane doświadczenie, bądź to niewola, utrata bliskich, obrażenia itp. – to wszystko różne konteksty, które należy rozumieć i do których należy odpowiednio dostosować się”.
Uczestnicy wykładu otrzymali poradnik z zaleceniami psychologa:
- Co może zostać bodźcem podczas rozmowy z osobą dotkniętą wojną i jej skutkami?
- Co pomoże rozmówcy otworzyć się i powiedzieć główne, to co chciałby przekazać słuchaczom?
- Czerwone flagi wskazujące na dyskomfort rozmówcy.
- Pytania, których należy unikać podczas wywiadu.
- Wskazówki, jak zakończyć rozmowę w sposób etyczny i przyjazny dla obu stron.
Czerwone flagi wskazujące na dyskomfort rozmówcy
🚩 Osoba nagle przestaje mówić, zaczyna gubić się w słowach, unika kontaktu wzrokowego lub odpowiada bardzo krótko i z dystansem.
🟢 Temat może być w tym momencie zbyt trudny. Bez napędu, nie szukaj sensacji, aby tylko otrzymać ekskluzywne komentarze – to prawo człowieka, aby wybrać: przerwać lub kontynuować rozmowę.
Warto zaproponować: „Możemy zrobić sobie przerwę” czy „Nie musimy rozmawiać o tym, jeśli jest to dla Ciebie trudne”. To przywraca poczucie bezpieczeństwa.
🚩 Pytania „Dlaczego nie…?” mogą być interpretowane jako wyrzut. Z kolei pytanie „To było naprawdę straszne, prawda?” nawiązuje emocje zamiast pozwolić osobie na własne interpretacje.
🟢 Pośpiech i zadawanie zbyt wielu pytań naraz nie są zachęcane – może to zwiększyć napięcie. Więcej czasu na odpowiedź zawsze gra.
Pytania, których należy unikać podczas rozmowy:
❌ „Proszę mi powiedzieć więcej o tym, co Pan/Pani czuł/ła?” (retraumatyzacja)
❌ „To było naprawdę straszne, prawda?” (nawiązanie emocji)
❌ „Jak Pan/Pani to przeżył/ła?” (brzmi jak zarzut)
❌ „Dlaczego pan nie…?” (oskarżenie)
Osoba zgodziła się na rozmowę. Co dalej?
✅ Od razu wyznaczyć granice akceptowalnej komunikacji – to zmniejszy lęk i da osobie, z którą przeprowadzana jest rozmowa, poczucie bezpieczeństwa. Potwierdzić obojętną zgodę.
✅ Rozmowę zaczynać nie od traumatycznego zdarzenia, a od bardziej neutralnego kontekstu, na przykład zainteresowań, nastroju itp.
✅ Stopniowo zadawać proste pytania – bez skomplikowanych sformułowań i wieloznaczności.
✅ Jeśli kontynuowanie rozmowy nadal jest trudne, możliwość zmiany tempa lub tematu będzie bardzo pożyteczna.
Po trudnej rozmowie osoba może pozostać emocjonalnie wrażliwa, ważne jest wesprzeć je.
✅ Podziękuj i zapytaj, jak się czuję w tej chwili.
Na przykład: „Dziękuję za otwartą rozmowę. Jak się czujesz?” lub „Czy masz coś jeszcze do powiedzenia?”.
✅ Zakończenie rozmowy krok po kroku — to wyraz szacunku dla rozmówcy.
Nagranie webinarium można obejrzeć na YouTube fundacji Future for Ukraine.
Webinarium jest inicjatywą ukraińskiego niezależnego media Live Media HUB (Novyny.LIVE, TyKyiv, Ukraine Breaking News) we współpracy z fundacją Future for Ukraine. Seminarium online stało się częścią cyklu dla dziennikarzy na temat „Etyka w mediach: jak rozmawiać z ludźmi dotkniętymi wojną”.
Dziękujemy zespołowi Novyny.LIVE za wsparcie techniczne podczas relacji na żywo.
